آسمان کم کم تاریک می شود. در روز های سرد زمستان پس از غروب خورشید رنگ های سرخ  و دل انگیز افق ظاهر می گردند و سپس بر فراز آن ها درخششی خیره کنند لحظه ای صبر را از رصدگر می طلبد. زهره از اوایل سال ۱۳۸۴ به میهمانی آسمان شامگاهی آمده است و اکنون روزهای پایانی میهمانی خود در آسمان شامگاهی را سپری می کند. اما پیش از آنکه آسمان شامگاهی را ترک کند و وارد آسمان صبحگاهی شود، ارمغانی را برای علاقه مندان به آسمان عرضه می کند.

 زهره دومین سیاره منظومه شمسی از نظر نزدیکی به خورشید است. همواره چه در آسمان صبحگاهی و چه در آسمان شامگاهی پس از ماه و خورشید درخشان ترین جرم آسمان است. اهله زهره به دلیل اینکه سیاره ای زیرین (دورن مدار زمین) و همسایه ای نزدیک به زمین است به سادگی قابل مشاهده است. این سیاره در حالت بدر قابل مشاهده نیست چرا که بسیار نزدیک به خورشید است. از سوی وقتی قرص سیاره کامل می شود و به مقارنه بیرونی نزدیک می شود چنان از زمین دور است که قرص بسیار کوچکی به پهنای 10 تا 12 ثانیه قوس از آن پیداست. اما وقتی به مقارنه درونی نزدیک می شود هلال ان 6 بار بزرگتر از چهره ظاهری سیاره به هنگام بدر است. چنان که گاهی اوقات حتی شکل هلال مانند آن ممکن است با چشم غیر مسلح قابل تشخیص باشد!

زهره در  اواسط آبان ماه به بیشترین کشیدگی خود رسید. در آن هنگام از دید ناظر زمینی نیمی از قرص سیاره تاریک و نیم دیگر آن روشن بود. از آن پس هلال زهره هر شب باریک تر و بزرگ تر شد. قطر قرص ظاهری زهره در نزدیکی مقارنه درونی  با خورشید حدود ۶۰ثانیه قوس است (۶-۵ بار بزرگتر از قطر ظاهری زهره در مقارنه بیرونی) که درست در حد توان تفکیک تجربی چشم انسان است. در نتیجه رصدگران تیزبین در افقی کم غبار و عاری از اشفتگی جوی زیاد و افقی باز  که زهره بلافاصله پس از غروب دیده شود شاید بتوانند هلال زهره را با چشم غیر مسلح تشخیص دهند. بهترین زمان برای این کار پس از غروب روزهای اوایل دی است که زهره بسیار به خورشید و مقارنه درونی خود نزدیک شده است.

پس از پیدا کردن زهره سعی کنید در سمتی از قرص زهره که به طرف خورشید است، یک لبه روشن ببینید (شکلی شبیه به یک بومرنگ) یا اینکه سعی کنید از روی شعاع های نوری که در اطراف آن است قسمت روشن را تشخیص دهید چرا که در قسمتی که هلال قرار دارد می بایست شعاع های نوری  بیشتری را ببینید.

شاید فکر کنید که هرچه سیاره به زمین نزدیک تر می شود پرنورتر می شود اما این تصور درستی نیست. بین ۱۵ تا ۲۰ آذر زهره در پرنور ترین حالت خود قرار دارد. در این هنگام قدر آن به حدود  5/4- می رسد. پس از آن کم نورتر اما بزرگتر می شود. اما نورانیت بیش از حد زهره باعث می شود که ما از نور این جرم زیبا سایه ای کم فروغ اما محسوس را رصد کنیم.  برای رصد سایه زهره بهتر است ابتدا یک صفحه روشن را در مقابل مکان زهره در آسمان قرار دهیم و سپس با قرار دادن یک جسم کدر سعی کنیم سایه آن را ببینیم. باید این آزمایش در جایی به دور از نور شهر و زیر آسمان بسیارتاریک و در غیاب نور ماه انجام شود. عاملی که در این هنگام بسیار اهمیت می یابد تشخیص سایه زهره از سایه احتمالی افق است. در این حالت برای چند ثانیه از رسیدن نور زهره به جسم کدر خود داری کنید و سپس مانع را بردارید اگر تغییری را مشاهده کردید مربوط به سایه زهره است و اگر تغییری را مشاهده نکردید مشخص می شود که سایه بر اثر عوامل دیگر به وجود آمده است و باید مکان دیگری را برای رصد انتخاب کنید و یا تجربه خود را در دیدن سایه ها بیشتر کنید. 

یکی دیگر از کارهایی که علاقه مندان در این روزها می توانند انجام دهند، رصد سیاره زهره درنور روز است. برای این کار بهتر است ابتدا از زمان غروب خورشید آغاز کنید و هر روز کمی زودتر آن را رصد کنید چرا که در زمان غروب آسمان کمی تیره است و اگر به این روش عمل کنید چشم شما کم کم آمادگی لازم را پیدا می کند. زهره در نور روز به مانند نقطه پرنوری است که بار اول تشخیص دادن آن آسان نیست اما پس از آنکه برای اولین بار زهره را یافتید به آسانی آن را می بینید.

در این میان چند نکته بسیار مهم وجود دارد. به چشم خود فشار نیاورید چرا که نور روز ممکن است به آن صدمه بزند. اگر جسمی که در حال رصد کردن آن هستید زهره باشد باید حداقل ده ثانیه آن را ببینید. مدت های رصد خود را از ده ثایه بیشتر نکنید و پس از هر مرنبه حداقل ۳۰ تا ۴۰ ثانیه به چشم استراحت دهید. پس از اولین رویت زهره سعی کنید با تغییر دادن جای خود مکان آن را در نزدیکی عارضه ای قرار دهید تا در دفعات بعد آن را آسان تر بیابید و به دیگران نشان دهید. سعی کنید ابتدا با دوربین به سراغ زهره بروید و پس از رویت با دوربین به سراغ رویت با چشم بروید. برای اطمینان خورشید را در پشت مانع طبیعی مخفی کنید تا خطر بسیار کم شود. برای رصد آن هوای پاک را انتخاب کنید و در روزهایی که هوا غبار آلود یا آسمان همراه با لایه های نازک ابر است به دنبال زهره نگردید.

 

 

 

برگرفته از:

      http://science.nasa.gov